Albums van Hertog Van Croÿ

Eén van de meest markante getuigenissen inzake de topografie van de steden en dorpen van de Spaanse Nederlanden ten tijde van de overgang van de 16e naar de 17e eeuw, is zonder twijfel de prachtige collectie "albums" van hertog Karel van Croÿ. In totaal omvat zij ongeveer 2.500 gezichten in schuin perspectief, die verspreid over een periode van 25 jaar (van 1956 tot 1981) geleidelijk herontdekt en aan een wetenschappelijk publiek voorgesteld werden.

Karel van Croÿ behoorde tot één van de belangrijkste families die onder de hertogen van Bourgondië en de Spaanse koningen een niet onaanzienlijke rol speelden in het politieke en economische leven van de Nederlanden. Hij werd geboren in het kasteel van Beaumont op 1 juli 1560 als zoon van Filips, de derde hertog van Aarschot, en van Johanna, vrouwe van Komen en Halewijn. Op 3 september 1580 huwde hij de weduwe van Lancelot van Berlaymont, Maria van Brimeu, een rijke Picardische erfgename die het calvinisme aanhing en 10 jaar ouder was dan hij. Ze oefende een zulkdanige invloed uit op haar jonge echtgenoot dat hij aan het katholieke geloof verzaakte en de zaak van de Spaanse vorst de rug toekeerde. Dat duurde slechts een korte tijd, want reeds in 1585, nadat hij van zijn vrouw gescheiden was, zwoer hij het calvinisme af en keerde hij weer naar de katholieke kerk. Nadien nam hij deel aan heel wat militaire expedities en bekleedde hij, zoals wij verder zullen zien, verschillende belangrijke functies.

Bij de dood van zijn vader in 1595 werd Karel eigenaar van alle landgoederen van de familie van Croÿ. Bij het prinsdom Chimay, dat hij bij zijn huwelijk in 1580 verkreeg, en bij het familiebezit van het huis Komen-Halewijn, dat hij erfde toen zijn moeder in 1581 overleed, kwamen nog het hertogdom Aarschot, het vorstendom Château-Porcien, de graafschappen Beaumont en Seninghem, de heerlijkheden Avesnes, Lillers, Quiévrain, Esclaibes, Beveren, de vrijheden Fumay en Revin, enz… Hij heerste over zijn domeinen zoals een prins over zijn land: om ze te besturen, beschikte hij over een raad en een rekenkamer.

Acht maanden na het overlijden van Maria van Brimeu (waarvan hij reeds sedert 1584 gescheiden leefde, hoewel hij tot in 1599 haar goederen bleef beheren), huwde hij in december 1605 zijn volle nicht Dorothea van Croÿ, de oudste dochter van de hertog van Havré. Vanaf dat ogenblik trok Karel van Croÿ zich terug uit het openbare leven en wijdde hij zich bijna uitsluitend aan het beheer van zijn bezittingen en aan de uitbreiding van zijn collecties.

Op 12 juni 1612 stierf Karel van Croÿ in het kasteel waar hij geboren werd. Zijn weduwe zou hem 50 jaar overleven. Daar hij overleed zonder wettige nakomelingen, gingen al zijn bezittingen over naar de familie van Arenberg.

Deze verfijnde edelman die in 1595, op de dag dat zijn vader stierf, het hoogtepunt van zijn rijkdom had bereikt, was een oordeelkundig verzamelaar: schilderijen, manuscripten, munten en medailles stapelden zich op in zijn geliefkoosde residenties, de kastelen van Beaumont en Heverlee. Karel van Croÿ, die op grote voet leefde, was een zeer nauwlettend figuur: zo zien wij hem bijvoorbeeld eigenhandig de tienduizenden archiefstukken die zijn familie in de loop der eeuwen had opgestapeld van aantekeningen voorzien. Het is zonder twijfel die geest van de oordeelkundige verzamelaar en van de uiterst precieze bestuurder die aan de basis lag van zijn merkwaardige collectie albums.



Zicht op Baasrode uit de albums van Van Croÿ


Meer hierover kan u lezen in ons tijdschrift nr 3 (augustus 2004) van jaargang 2.

Veel leesplezier !!