Heraldiek - het gemeentewapen

Heraldiek is naast genealogie een hulpwetenschap bij de beoefening van de geschiedenis en behoort tot onze oudste uitingen op cultuurhistorisch gebied. Dit fenomeen heeft nog niets van zijn verbeeldingskracht verloren. Dankzij een grote verscheidenheid van vorm en kleur als symbool van een familie of gemeenschap, heeft het wapen velen aangesproken en spreekt nog steeds aan.

Wat is heraldiek?
Heraldiek is de wetenschap, die het ontstaan, de ontwikkeling, het gebruik, het recht op en de reglementering van, alsmede de beschrijving van het wapen bestudeert. Wapens zijn gekleurde, meest erfelijke of blijvende kentekens van een familie of gemeenschap, van zinnebeeldige betekenis en in principe voorgesteld als attributen van een ridder, nl. schild, helm, helmteken en helmkleden.

Geschiedenis
Wapens hebben een geschiedenis die terug gaat tot de 12e eeuw. Ze zijn toen ontstaan uit de noodzaak om op het slagveld en op het toernooi voor vriend en vijand duidelijk herkenbaar te zijn. Eerst waren ze het kenteken van een ridder, maar weldra voor iedere vrije, of hij nu boer, baron of bisschop was. Daarom mag nu ook nog iedereen vrij een wapen voeren. Maar als hij deze gewoonte volgt, moet hij het ook in stijl doen, d.w.z. volgens bepaalde gewoonten en gebruiken! Deze stijl is ontwikkeld uit de herkenbaarheid van de ridder op het toernooiveld; daarom is een wapen sterk door de traditie bepaald. Dat wil echter beslist niet zeggen dat het doods is, integendeel, de heraldiek is tot op vandaag nog springlevend.

Het gemeentewapen van Baasrode wordt omschreven als volgt :

Wapen van lazuur met gouden klimmende leeuw, geklauwd en getongd van keel.

Reeds in 1527 en in 1694 droegen de schepenzegels van deze gemeente een gouden leeuw.

Na de val van Napoleon in Waterloo 1815 werd in Wenen beslist om de Lage Landen samen te brengen onder het gezag van Oranje. Op korte tijd werd een nieuwe administratie op poten gezet die geen ervaring had in onze streek. Om de gemeenten te legitimeren moesten deze hun naam, wapens en zegels laten registreren door het nieuwe bestuur. Blijkbaar hebben heel wat gemeenten nagelaten de kleuren van hun wapen te vermelden. Om een oeverloos geschrijf over en weer te vermijden kregen zij de kleuren uit het wapen van Nederland, azuur en goud of, in onze gewone kleurentaal, blauw en geel.

De Belgische Hoge Raad voor de Adel vermeldt het gemeentewapen op 13 oktober 1819 (toen waren de tong en de klauwen nog niet rood)

Na de afscheuring in 1830 moest er opnieuw een administratie op poten gezet worden, nu in Brussel. Deze bureaucratie draaide al iets trager en kon pas in 1867 onze gemeente registreren. Het jonge bestuur van de Belgen, dat nog steeds op gespannen voet leefde met zijn noorderburen, was zich van geen kwaad bewust en bestendigde de kleuren van Nederland in de wapens van vele gemeenten. Dit is de reden waarom de kleuren van Baasrode geel en blauw zijn.


In het Belgisch Staatsblad van 7 april 1867 verscheen een Koninklijk Besluit van 2 april 1867 dat als volgt luidt:

Un arrèté royal du 2 avril 1867 autorise la commune de Baesrode à continuer et à porter les armoiries dont elle a usé, et qui sont: D'azur, au lion d'or rampant, armé et lampassé de gueules.